Hoe los ik het op

Als je dit probleem herkent, vergeet je een paar stappen bij het instuderen van een nieuw ritme vanuit notenschrift.
In dit blog vertel ik je welke stappen dit zijn en hoe je het ritme van notenschrift naar in je hoofd naar uit je instrument krijgt. Het is een eenvoudig stappenplan, maar je moet er wel even geduld voor opbrengen. Als je dat hebt werkt het uiteindelijk veel sneller en zul je zelfvertrouwen krijgen. Je merkt namelijk dat je het echt snapt, het daardoor sneller leert spelen en ook niet meer vergeet. En al die foutjes die steeds blijven terugkomen zullen grotendeels verdwijnen. Dat scheelt een hoop spanning en studie.

Stap 1: gevoel bij het stuk

Pak een nieuw stuk erbij, op notenschrift. Zonder opname.
Je wil nu misschien direct kijken naar al die nootjes; welke langer en welke korter zijn, maar dat doen we nog niet; stap één is bekijken wat voor muziek we voor ons hebben staan. Is het pop, jazz, klassiek, een ballad, swing, levendig, een dans, een koraal, verdrietig, vrolijk etc. etc.
Op de afbeelding zie je niet de makkelijkste ritmes staan. Nu móet je eerst wel even kijken voordat je kunt gaan spelen. Maar als je kijkt naar de maatsoort, 4/4 en het tempo: langzaam. Het is klassieke muziek: zacht, espressivo, veel gebonden noten. Je krijgt nu een bepaald gevoel bij dit stuk.
Heb je de (globale) sfeer te pakken van jouw stuk? Dan gaan we naar de volgende stap:

Stap 2: de groove of cadans

Wat is het tempo van het stuk? Vaak wordt dit vergeten en gaan we gewoon spelen. Pak de metronoom erbij of ga op je gevoel af: wat is langzaam denk je? Tel maar eens af op je gevoel in een langzaam tempo.
Wat daarbij hoort is de maatsoort. Je kunt natuurlijk niet aftellen als je de maatsoort niet weet. Pak deze er ook bij en tel af als een dirigent of als een drummer, afhankelijk van het stuk wat je voor je hebt.

Je merkt misschien dat je de cadans of groove gaat voelen, je gaat hopelijk een beetje meebewegen. Probeer ook eens uit hoe je aftelt als het tempo hetzelfde is maar de maatsoort anders. Het gevoel wordt daarmee ook heel anders.
Deze cadans hebben we nodig om het ritme in te laten passen.
Hoezo?

Eenzelfde ritme klinkt namelijk heel anders als het snel gaat dan dat het langzaam is. Dat is logisch. Maar ook klinkt het anders als het op de eerste tel begint dan dat het op de tweede tel begint. Probeer de eerste maat van het bovenstaande stuk maar eens in de driekwartsmaat te klappen of zingen.
En tenslotte: ook al zijn tempo en maatsoort gelijk: in een Bossa voelt eenzelfde ritme anders dan in een sonate van Mozart.

In het volgende blog licht ik deze stappen in een video toe en komen de laatste twee stappen aan bod! Wat zou jouw volgende stap zijn?

Het bericht Ritmes: van blad tot klank verscheen eerst op Floor Wittink.

Een manier van studeren die ik nog wel eens tegenkom, en die ikzelf vroeger ook gebruikte is het opdelen van de muziek in toonhoogte, ritme, articulatie en dynamiek zodat dit na elkaar kan worden ingestudeerd. Eerst worden de noten, dat wil zeggen de toonhoogte ervan, gespeeld. Dan wordt het ritme toegevoegd. Dan komen dynamiek en articulatie en als kers op de taart wordt ‘het gevoel’ toegevoegd, want dan hebben we tijd om daarop te letten.

Sfeerproeven
Bekijk of beluister eerst het nieuwe stuk. Denk na over wat voor soort muziek het is qua stijl en sfeer. Het gaat er niet om een lezing te kunnen geven over het stuk maar om een gevoel te krijgen bij de muziek.

De groove
Bekijk in welk tempo het stuk ongeveer gespeeld moet worden en ook in welke maatsoort het staat. Samen met de stijl van muziek vormen tempo en maatsoort de basis voor de ‘groove’. Om dit te voelen, tel voor jezelf af als een drummer of een dirigent.

Het verhaal
Bekijk welke aanwijzingen in het stuk staan die samen de betekenis van de noten aangeven. Let op de vorm, sfeeraanduiding, dynamiek, articulatie, versieringen en het notenbeeld. Zijn het bijvoorbeeld snelle staccato noten die zacht en licht gespeeld moeten worden gevolgd door een gebonden langzaam gedeelte dat lieflijk moet worden gespeeld? Is het jazz standard waarvan je de tekst kunt bestuderen? Moet het in swing gespeeld worden? Is er een bepaald terugkerend thema te vinden? Samen vormt deze informatie een blauwdruk van het verhaal.

Het ritme
Leer het ritme zonder te spelen! Er zijn veel verschillende manieren om ritme te oefenen zoals klappen en tellen of zingen terwijl je met je voet meetikt. Vind de manier die bij jou past. Zorg daarbij dat je altijd het ritme met de puls (de tel) combineert zodat jezelf kunt controleren. Zet dus een metronoom aan of oefen om mee te tikken met je voet of zeg de tel hardop.

De toonsoort
Bekijk in welke toonsoort het stuk staat bijvoorbeeld A mineur of F majeur. Welke voortekens staan erbij? Verandert het stuk nog van toonsoort? Ken je alle noten die in het stuk staan?

Doorspelen
Eindelijk. Pak je instrument erbij en speel het stuk door. Probeer daarbij zowel het ritme, de toonhoogte, dynamiek als articulatie ongeveer goed te spelen om zo de sfeer neer te zetten. Het zal nog niet helemaal goed gaan maar het geeft je wel een idee.

Moeilijke gedeeltes
Oefen dan de moeilijke gedeeltes eerst apart. Doe dit door ze op veel verschillende manieren te spelen! Een snel loopje kun je bijvoorbeeld in verschillende snelheden oefenen maar je kunt ook afwisselen in articulatie, dynamiek, kleur en accenten. Steeds verschillende lengtes van stukjes nemen werkt ook goed. Het op veel verschillende manieren spelen zorgt ervoor dat je nog ruimte hebt in hóe je speelt.
Snelle loopjes moet je ‘automatiseren’, dat wil zeggen dat je motoriek zó goed moet zijn ingestudeerd dat je er niet meer over na hoeft te denken, waardoor je op grote snelheid kunt spelen. Maar, als je je loopje altijd op één en dezelfde manier hebt geoefend, kun je het niet meer op een andere manier spelen. Het is dan een ‘gesloten automatisme’ geworden waardoor je je muzikaal niet goed kunt aanpassen. Dus als je band een beetje langzamer speelt dan jij hebt ingestudeerd heb je een probleem.

Helemaal spelen en variëren
Als je wat verder bent met het instuderen kun je het hele stuk achter elkaar gaan spelen. Speel het nooit steeds op dezelfde manier maar probeer altijd uit met verschillende speelmanieren om zo een breed palet aan uitvoeringsmogelijkheden te creëren. Je houdt jezelf scherp en je zult merken dat je steeds meer muzikale ideeën gaat krijgen!
Waarmee kun je variëren? Denk aan sfeer (zwaar, vrolijk, licht, relaxed etcetera), klankkleur, dynamiek, articulatie, timing en tempo. Ook bij klassieke stukken met veel aanwijzingen is er nog veel ruimte over om te variëren.

Mijn ervaring is dat met deze manier van oefenen er veel meer inspiratie komt hoe de muziek te spelen. Door af te wisselen in hoe je speelt ontwikkel je naast creativiteit ook nog eens je techniek.
Het helpt ook om je zenuwen onder controle te krijgen. Als je bezig bent met hóe je het speelt heb je minder ruimte om onzeker te zijn over of alles goed gaat. In je hoofd klinkt nu meer iets als laat ik dit eens in een spannende sfeer beginnen, of dit viel iets harder uit dan gedacht wacht dan maak ik er een grotere climax van, misschien dan juist weer zacht eindigen… Er is domweg geen tijd meer om je met mogelijke fouten bezig te houden. Een muzikale reis is daarnaast veel spannender om naar te luisteren dan een perfect afgespeelde versie, op elk niveau!

Het bericht Hoe studeer je een nieuw stuk in verscheen eerst op Floor Wittink.