Ademoefeningen zijn snel en doeltreffend, maar het is geen trucje. Onderzoek toont aan dat het bewust doen van een oefening de sleutel is tot de werking.
Observeer jezelf daarom altijd vooraf: hoe voel je je mentaal, emotioneel en fysiek? Alleen dan voel je het werkelijke verschil na de oefening.

Denk in tools, niet in een perfecte uitvoering

Begrijp waarom een oefening werkt, in plaats van blindelings instructies op te volgen. Verleg je focus van ‘het zo goed mogelijk proberen te doen’ naar ‘wat gebeurt er als ik dit doe?’.

Houd daarbij in gedachten dat het doel is dat je je beter gaat voelen door een oefening. Gebeurt dat niet? Dan werkt de oefening op dat moment simpelweg niet voor jou. Probeer, observeer en varieer!

In mijn vorige artikel besprak ik de pijler ‘langer uit- dan inademen’. Dit keer geef ik je inzicht in een nieuwe tool:

Whole body breathing

Dit keer gaat het over de kalmerende werking van whole body breathing: ademen met optimaal gebruik van je middenrif.
Hoe we ons voelen bepaalt hoe we ademen. En andersom. Je ademhaling is dus zowel een spiegel als een tool!

Een eenvoudig voorbeeld: als we schrikken, ademen we snel in. Als we tot rust komen slaken we een diepe zucht. We ademen trager en de nadruk ligt op het uitademen.
In mijn vorige artikel ging het over hoeveel en hoe snel we ademen. Maar in deze voorbeelden gaat het mij om de adembeweging; wáár adem je eigenlijk in lichaam?. Deze is in beide net genoemde voorbeelden totaal anders:

Bij schrik: We ademen hoog in de borst. Het lichaam zet zich schrap. Het onderlichaam krijgt geen kans om te ontspannen en uit te zetten. Dit is heel handig als je moet vechten of vluchten.

Bij zuchten: We ademen dieper in ons lichaam en de achterkant doet meer mee kortom: je ademt met je gehele bovenlichaam. Nu kun je ontspannen en herstellen.

• Wissel deze ademhalingen af en observeer in je lichaam waar je de ademhaling voelt. Voel hoe verschillend ze zijn.
• Voeg daar (opzettelijk) gapen aan toe en let op je inademing
• Voel ook de uitwerking ervan: hoe voel je je op emotioneel niveau? Wat is het verschil?
• Valt er nog iets anders op? Misschien op mentaal niveau?

Je voelt ook een duidelijk verschil in je adembeweging wanneer je een vieze of juist een lekkere geur ruikt. Hoe beter je je dit voorstelt, hoe sterker de fysieke reactie is.

Probeer dit uit en observeer weer het effect op fysiek, emotioneel en mentaal niveau

Maak ruimte waar het vastzit

Soms lukt het niet goed meer om laag te ademen en zit de ademhaling vast, hoog in de borst. Herken je dit?
Misschien zit er teveel spanning in je lichaam en belemmert deze je om rustig te ademen. Belangrijk om te beseffen is dat jouw zenuwstelsel waarschijnlijk op scherp staat. Zolang het op diep niveau niet veilig is om los te laten, kun je een diepe en rustige ademhaling wel vergeten helaas.
Je kunt je lichaam een handje helpen door oefeningen te doen die de spanning laten wegvloeien.
Ook kun je hulp krijgen om deze ‘overspanning’ los te laten, bijvoorbeeld bij een Adem- en ontspanningstherapeut of een ademcoach. Zo help je jouw zenuwstelsel om tot rust te komen en weer veiligheid te ervaren. Zodra de fysieke spanning loslaat, vindt de ademhaling vaak vanzelf haar natuurlijke weg terug.

Geen buikademhaling, maar ‘whole body’

Ik hoop dat je door te oefenen en bewust te worden steeds meer een gevoel van volheid ervaart bij de ademhaling. Laat het idee van de traditionele ‘buikademhaling’ daarbij los; het bovenste deel van de borst doet gewoon mee. Het is dus niet zo dat de bovenkant stil moet blijven en alleen de buik mag bewegen. Het in- en uitzetten van de romp is een gelijktijdige, vloeiende beweging.
Je ervaart dit natuurlijke samenspel wanneer je gaapt, of wanneer je je inbeeldt dat je iets lekkers ruikt.

Aandacht voor de adembeweging tijdens een ademoefening

Als je besluit om jezelf te kalmeren met een ademoefening is het belangrijk om ook aandacht te besteden aan hoe je ademt. Het is zonde als je de tool ‘langzaam en weinig ademen’ gebruikt om tot rust te komen, maar dit hoog in de borst doet. Met een adembeweging die lijkt op de ‘schrik ademhaling’ communiceer je alsnog naar je zenuwstelsel dat er gevaar dreigt.
En dan, zo heb je gelezen, heeft het lichaam nog steeds de neiging om zich schrap te zetten en om juist snel te ademen. Je trapt dus op de rem terwijl je gas geeft en dat is niet zo handig.

• Pak dus je 4-6, box of andere oefening erbij.
• Neem waar hoe je ademt, check of je dieper en meer ontspannen kunt ademen, bijvoorbeeld door het je voorstellen van een lekkere geur.
• Doe de gekozen ademoefening en stel je daarbij voor dat je gehele romp soepel meebeweegt.

Succes!
Floor

Het bericht De kalmerende werking van whole body breathing verscheen eerst op Floor Wittink.

We denken niet altijd na over de stiltes in muziek bijvoorbeeld het moment voordat je begint of de seconden nadat de laatste noot heeft geklonken. Of de rusten die geen pauzes zijn, maar onderdeel van de muziek.

Hierbij drie tips om je stiltes beter te leren spelen:

Groove in de rust

Een rust is geen pauze. Drummer André van Damme vertelde in een van mijn workshops
hoe hij altijd de puls doordenkt tijdens zijn spel. Door alle ritmes en rusten heen blijft die
groove voelbaar en voorafgaand aan het spelen is hij er zelfs al. Je voelt dit in je lijf, het is
niet iets waar je over na moet denken.
Een leuk voorbeeld hiervan is deze video van Bootsy Collins, die uitleg geeft over ‘basic
funk’ en ‘the one’. De ‘one’ voel je altijd, wat je verder ook wel of niet speelt. De stiltes
eromheen moeten grooven. En dat zie en hoor je aan Collins. Zijn stem en zijn lichaam
zíjn die funk
Welke stijl muziek je ook speelt, voel dus altijd de beweging van muziek. Waan je Bootsy
Collins of je eigen dirigent, ook in de rusten.

Voel de energie van de muziek in de stiltes

Energie? Is dat iets zweverigs? Voor mij niet, in muziek vind ik energie heel goed voelbaar
en ik tune daar op in als ik speel. Als ik in mijn workshops voordoe hoe ik een paar
milliseconden meer of minder neem voordat ik begin te spelen, voelt iedereen het verschil.
Een te korte stilte heeft geen magie, een te lange stilte laat de energie wegebben. Hoe lang
de stilte moet zijn op dat moment moet je voelen. De uitdrukking ‘het hangt in de lucht’ is
hierbij goed van toepassing.
Een mooi voorbeeld is de concentratie van een dirigent. Het orkest speelt al in de
‘attentie-fase’ vlak voordat het stuk begint. En het orkest speelt nóg, terwijl de laatste noot
uit klinkt. Dit gebeurt door de spanning die de dirigent vasthoudt. Daarmee komt een
collectieve spanningsboog over het hele orkest te hangen die ook bij de luisteraars
voelbaar is.
Een is een mooie documentaire gemaakt over dirigent Claudio Abbado genaamd Hearing
the Silence. Van 27.54 tot en met 31.10 is een mooi voorbeeld te horen van stilte na de muziek.
Abbado vertelt over en laat de kracht horen van stilte in, en na, de muziek.

Neem de tijd en durf uit te stellen

Pas als het gevoel daar is speel je. Dit kan voor jou heel lang lijken ook al is het maar een
paar seconden, houd daar rekening mee. Als jouw gevoel helemaal op één lijn is met hoe je
speelt zal het voor het publiek juist getimed zijn.
Pas dit bijvoorbeeld voor jezelf toe door net even langer te wachten voor je begint met
spelen, elke keer weer en ook als je oefent. Net een momentje van meer concentratie, van
meer focus op de muziek. De eerste klanken hoor je in je hoofd en…-je begint.

[/vc_column_text][/vc_column][/vc_row]

Het bericht Laat de stilte horen verscheen eerst op Floor Wittink.

Een reden waarom ik me graag bezighoud met de ademhaling is omdat het oneindig interessant is. Het is geen onderwerp waarvan ik ooit kan denken ‘en dat was het dan, nu snap ik het helemaal’. En dat geeft mij, blijkbaar, voldoening.
Het maakt daarbij veel uit op welke manier je naar de ademhaling kijkt. Bezie je het als een uitwisseling van gassen of als een puur mechanische adembeweging, of zie je het als één geheel met onze geest en ziel.
De aanleiding van dit blog is een, voor mij niet zo makkelijk, boek van Liz Koch over de psoas. Niet makkelijk, want het is geschreven op een heel vrije en associatieve manier. Verstandelijk begrijp ik het niet helemaal, maar het raakt me wel en daarom lees ik gefascineerd door.

Het begin snap ik in elk geval goed en dat is haar inleiding over de huidige, Westerse, reductionistische benadering van het menselijk lichaam. De anatomie zoals wij die nu kennen bestudeert de verschillende onderdelen van het lichaam. Onze artsen hebben ieder hun specialisatie en vinden het lastig om iets te zeggen over de invloed op een ander en voor hen minder bekend onderdeel.

Koch stelt voor om, in navolging van bijvoorbeeld de moderne biologie, de kwantumfysica, moleculaire wetenschap en ook de inheemse wijsheid, mensen niet te zien als statische objecten die door een geest worden bezield. Maar als vormen die uitdrukking geven aan een levend en heilig proces (…). Als levende, complexe en onderling verbonden systemen die in beweging zijn.

‘Wij zijn ons brein’, zo luidt de titel van een Nederlandse bestseller. Maar er is steeds meer bekend over de intelligentie van onze darmen, die boodschappen doorgeven aan ons brein in plaats van ze alleen maar te ontvangen. En het Heartmath Institute bestaat ook al een tijdje en spreekt van een elektromagnetisch veld wat wordt uitgezonden door ons hart en tot ver buiten ons lichaam reikt.
Of bedenk eens dat we worden bevolkt door talloze micro-organismen waar wij mee samenwerken. Net als de bomen die samenwerken met schimmels die zijn van voedsel voorzien in de zomer en andersom in de winter. En die bovendien door alle ondergrondse draden met elkaar verbonden zijn en elkaar, de bomen dus, boodschappen doorgeven.
Wij zijn ons brein, maar ons hele lichaam en veel meer dan dat. En daarbij ook verbonden met elkaar op een bepaalde manier.

Het is misschien wat lastiger uit te leggen of verstandelijk te begrijpen als alles met elkaar samenhangt en in beweging is, maar het opent daarmee wel de weg tot een andere benadering. Een benadering waarbij voelen belangrijk is, en bewegen, en bewustzijn, en spelen. Een benadering die ook tastbare resultaten geeft die we misschien niet verwachten zoals de gewichtheffer en trainer Deric Stockton die kracht opbouwt vanuit de souplesse en zachtheid.
En de Tai Chi die je laat voelen dat je niet om te duwen bent als je in je gehele houding in balans bent, zonder daarbij spieren aan te spannen. Kracht vanuit energie. En die energie kan er pas zijn als er balans is zonder onnodige spanning.
En zoals de Feldenkrais die met bewustzijn, vertraging en kleine bewegingen vaak meer soepelheid creëert dan je met rekken en strekken bereikt. Hoe kan dat?

Maar zelf vind ik het rekken en strekken vaak makkelijker. Mentaal dan. Vooral als mijn hoofd vol zit. De volle aandacht bij een langzame beweging houden vind ik dan moeilijker op te brengen. Groter en meer lijkt dan beter.
Aangezien ik muzikant ben, en inmiddels ook ademcoach, heb ik echter ervaren dan door ‘gewoon doen zonder aandacht’ of nog erger; door wilskracht en pushen, meer meer méér, mijn spel niet beter wordt en mijn ademhaling al helemaal niet. Door zachtheid en door mijn wezen als een dynamisch geheel te beschouwen, kom ik veel verder. Door te mogen onderzoeken en voelen kan ik beter spanning loslaten. En verbinding maken. Voor mij is het ontzettend motiverend om dan te merken dat ook mijn spel verbetert. En zoals ik al opmerkte; ik vind dat ook veel interessanter.

Ik ben een docent of coach die zelf niet van nature goed is in wat ze predikt. Eerder iemand die weet hoe lastig het kan zijn om rustig te voelen en te proberen. En mijzelf in dat proces te accepteren zoals ik ben. Met een eigen spel dat zeker niet moeiteloos is. Maar wel meer dan een paar jaar geleden. En nog veel meer dan tien jaar geleden.

Ik hoop dat ik jou met mijn zoektocht kan inspireren, zoals anderen mij hebben geïnspireerd.
Misschien dat we, als we beseffen dat we allemaal onderweg zijn; we ons meer verbonden kunnen voelen met ons zowel als diepste zijn als met elkaar. Want dat komt denk ik op hetzelfde neer.

Het bericht Vanuit zachtheid gewicht heffen? verscheen eerst op Floor Wittink.

The composer Aaron Copland has named this very beautifully in his book about listening to music: there is an active and a passive manner of listening. We are accustomed to background music. This is a passive way to listen with which we are most familiar. You set up an atmosphere and in the meantime you eat, have a party or get down to work.

If there is singing in the music, then perhaps you follow the lyrics and thus follow the story of the music. This makes listening more active: you are now anticipating what will come next.

How do you listen to music which has no text and is only instrumental? I am thinking here of western, classical music for instance. Imagine: you go to a classical concert, an orchestra or ensemble begins to play. What do you pay attention to? Do you shut your eyes and let yourself be submerged in a pool of sound? Do you get associations, for example, memories which the music calls up? Consider the musicians: how do they move or do they are look at each other? Do you analyze the rhythm, harmony, and timing of the music? There is no one right way to listen, that is assumed, but maybe you notice that there are actually many ways to listen!

Let’s consider even abstract, classical music: I think that the listening experience is much more intense and enjoyable if you are actively following the story line. There is no story in words, but you can follow the melody, the rhythm and the color. What’s happening? You can’t give an answer in words, no technical music tidbits, but you hear…

I ask you to take part in the following experiment and to see whether your listening experience is more “active” after you have listened to the following videos!

http://www.youtube.com/watch?v=lVmQMNOYGMw

Ask yourself these things while you watch the video:

Where are the notes going? Try, in the slower parts in the beginning, to come up with the next note and look anywhere else than at the pianist. Listen with your eyes closed to where the notes have gone. It doesn’t matter whether you can anticipate well or not, this is only one way of listening more intensely to the notes following them as closely as you can. Are surprised where the melody went? Can you follow the melody? Were you carried along? What happens to you when you speed the piece up?

Even if you don’t like music and don’t ever put on music at home, a concert can be a beautiful experience. Surely modern music will surprise you, draw you into a whimsical story and above all it won’t submerge you in fine harmonies. If, despite the strange noises, you can follow the story and you let yourself be surprised, you will find that it is much more beautiful than you ever thought!

Try this with this composition and ask the following questions:
Which instrument do I hear carrying the melody? Which different rhythms do I hear? How does the rhythm develop? Heavier, more complex, repetition? What sort of story can I imagine when I listen to this piece? Probably you will have to listen a couple times in order to consider all of these questions.

http://www.youtube.com/watch?v=jfZ7i7930Yg&feature=relmfu

To be clear: listening actively does not mean to analyze the music or to give all sorts of technical answers. The questions are only an aid to help you concentrate your listening and to discover as much as possible, even if you can’t answer them all.

Other questions you can ask yourself are:

What sort of tone colors do I hear and how do they mix with each other? What is the form of the piece, for example, are there repetitions or is the melody repeated by different instruments, can you distinguish different parts?

Try this and I am curious to learn what you experienced!

I find it very interesting that we as people in history have developed how we listen. The most normal sounds now were absolutely controversial a couple hundred years ago. Also it’s obvious that our hearing evolves with what we are exposed to. Modernist composers strive to go beyond where the public is accustomed to.

Also there are times when your life changes how you hear: the more adventurous sounds, the more your hearing develops and the more you can distinguish, or what you now find beautiful that you did not before.  Have a look at this nice overview:

http://www.youtube.com/watch?v=82JiVWmzmNs

I wish you a lot of listening pleasure!

Het bericht An Ear for Music verscheen eerst op Floor Wittink.

Ben je snel vermoeid? Of overwerkt of zelfs burn out geweest? Of ken je iemand die chronisch vermoeid is? Lees dan even verder want de kennis over de ademhaling wordt niet altijd meegenomen in het herstelplan. Dit terwijl het een belangrijk onderdeel is;  als de adem in een zogeheten actief patroon blijft hangen, krijgt je lichaam geen kans om tot rust te komen. En dat is een reden waarom je jezelf uitput.
Een pionier op dit gebied is Stans van der Poel. Zij legde als longfunctie laborant het verband tussen vermoeidheidsklachten en een ontregelde ademhaling. Ze ontwikkelde apparatuur om dit verband goed in kaart te brengen. Zo kon de hartslag, ademfrequentie, ademteugen, de HRV (Heart Rate Variability) en de zuurstof saturatie worden geduid. En zo kon in het kader van meten=weten ook de effectiviteit van het behandelplan worden gecheckt.
Dit behandelplan kreeg de naam Energy Control Method. Daarmee zijn in de afgelopen jaren vele mensen geholpen. Ook mensen die weinig tot niets meer konden en 20 uur per dag in bed bleven liggen. Met hulp van Stans haar methode liepen verschillende cliënten uiteindelijk een halve marathon!
Een jaar of vijf geleden las ik haar boek Chronische vermoeidheid nooit meer! (geschreven samen met Iris van der Zanden). Het gaf een duidelijk inzicht wat ik graag met je wil delen: 

Motortje eenmaal op gang, motortje wil niet meer stoppen

Je lichaam kan in de actie stand staan of in de rust stand, onder invloed van ons autonome zenuwstelsel. Nu is het vrij logisch om te denken dat als je op de bank zit je vanzelf in de ruststand terecht komt. En dat je daarvan, dus, uitrust. Zelf nam ik dat tenminste altijd aan.
Wat Stans vd Poel aantoonde was dat stilzitten niet altijd uitrusten is voor het lichaam. Sommige mensen zitten op de bank en hebben een hartslag en ademhaling die past bij het lopen van een halve marathon (!)
Het lichaam is dan aan het werk en heeft derhalve geen tijd om veel aandacht te besteden aan de spijsvertering. Er wordt onvoldoende nieuwe energie uit je voedsel gehaald. Er is alleen (of teveel) sprake van suikerverbranding en niet van de meer economische vetverbranding. En zo zijn er nog meer effecten op het lichaam zoals het beperkte herstel van spieren, organen et cetera. Ook ‘s nachts kan dit het geval zijn.

Dit is de reden dat je niet uitrust en dus niet kunt bijtanken. Langzaamaan put je jezelf uit.
Als je dit weet, kun je je voorstellen dat het belangrijk is om te checken of de rusttoestand wel goed bereikt kan worden door jou. Het kan zijn dat je door langdurige stress niet meer terug kunt komen in de ‘rustige ademhaling-lekker even verteren-chill stand.
Of zoals Stans zelf zegt: ‘Motortje eenmaal op gang, motortje wil niet meer stoppen’.

Pas als je goed kunt uitrusten kun je ook effectief trainen. Zo kom je dan weer in conditie.
Hoe kom je in de ruststand? Hoe trap je dat rempedaal eens lekker in?
De ademhaling is de sleutel om deze écht te bereiken. Stans geeft de oefening om 6 minuten lang na de uitademing steeds even te wachten voor je weer inademt. Simpel maar doeltreffend.
Zelf hanteer ik als coach:

• Langzaam
• Licht
• Regelmatig
• Door de neus
• Met optimaal gebruik van je middenrif

Dit is waar ik mensen mee help als ademcoach. En dat is een hele mooie combinatie samen met training onder leiding van een fysiotherapeut voor mensen die hun belastbaarheid willen verhogen. Stans van der Poel vult daarop aan: verricht eerst een meting zodat je weet wat bij iemand past qua ademhaling en training om de conditie weer te verbeteren. Je kunt hiervoor een van de Energy Control therapeuten opzoeken die met behulp van de genoemde meetapparatuur dit goed in kaart kunnen brengen.

Daar wil ik zelf ook meer over weten en daarom interview ik morgen Stans van der Poel in mijn podcast Adem voor blazers, zangers en sprekers. Nu komt Stans uit de sportwereld en niet uit de muziekwereld, maar er is vast van alles toepasbaar dacht ik. Dus luister vooral als je meer wilt weten van dit onderwerp.
Ik ben blij dat zij te gast wil zijn; binnenkort komt de aflevering online dus stay tuned, of check op Buzzsprout of Spotify of Apple podcasts.

Het bericht Motortje op gang, motortje stopt niet meer verscheen eerst op Floor Wittink.

Het bericht Hoe overleeft de muzikant – interview F.Wittink NH Dagblad 2021 verscheen eerst op Floor Wittink.

Het bericht Muzikale verhalen Floor Wittink doen naar meer verlangen – NH Dagblad 2020 verscheen eerst op Floor Wittink.

Het bericht De juiste toon voor Tellegen – interview F.Wittink NH Dagblad verscheen eerst op Floor Wittink.

Hoe vergroten we de effectiviteit van ons muziekonderwijs? Hoe maken én houden we zoveel mogelijk mensen enthousiast voor het musiceren? Hoe halen we als docent zoveel mogelijk voldoening uit ons vak? Saxofoondocent Floor Wittink geeft al twintig jaar les en ging op zoek naar de antwoorden op deze vragen. Zij noemt haar aanpak: co-creatief lesgeven.

De Amerikaanse dirigent Benjamin Zander is een bevlogen docent. In zijn boek The art of possibility geeft hij een bijzonder advies: maak je een fout, steek dan je handen in de lucht en roep ‘How fascinating!’ Als saxofoondocent gebruik ik deze tip graag in mijn lessen. Mijn leerlingen kunnen op deze manier hun innerlijke criticaster (‘Slecht! Ik leer het nooit! Sorry!’) tot zwijgen brengen en zich letterlijk groot maken in plaats van klein.

Waarom dit voorbeeld? Ik denk dat het onderwijs een belangrijke taak heeft om leerlingen te helpen zichzelf te zijn en zich te ontwikkelen. Vertrouwen en plezier spelen daar een cruciale rol in. En ook in het instrumentaal onderwijs zorgen plezier en vertrouwen voor motivatie.

Wat motiveert nog meer?

Voor een cursist is het belangrijk om muziek te spelen die hij mooi vindt. Verder hebben leerlingen hun voorkeuren voor noten lezen of op gehoor te spelen, voor improviseren of ‘op safe’ spelen. Vaak valt iemands voorkeur samen met zijn sterke kant. Houd je daar rekening mee, dan komt dat iemands motivatie natuurlijk zeer ten goede.

Ook verbondenheid met de docent zorgt ervoor dat een leerling op les wil blijven: het gevoel begrepen, uitgedaagd en gehoord te worden en een inspirerend voorbeeld te hebben.
Zo zijn er tal van factoren die een rol spelen bij motivatie in de muziekles. Het toepassen hiervan verschilt natuurlijk van persoon tot persoon. En ze reiken verder dan instrumentbeheersing en het kunnen spelen van stukken.

Bepaal samen de lesstof

Co-creatief lesgeven betekent dat docent en leerling samen de lesstof bepalen. Iedere leerling heeft immers zijn eigen smaak, leerstijl, muzikaliteit en ontwikkeling. Het is zaak in de lessen aandacht te besteden aan het proces van evaluatie over en weer. Aansluiten bij verschillende typen cursisten betekent dat je als docent creatief en flexibel omgaat met je materiaal. Een vaste volgorde zal niet voor iedereen werken.

Geef breinvriendelijk les

Co-creatief lesgeven betekent ook breinvriendelijk leren. En juist daar reikt de wetenschap ons belangrijke nieuwe inzichten aan, die nog maar mondjesmaat de lespraktijken binnensijpelen. Zoals muziek leren vanuit het geheel; vanuit de betekenis naar de onderdelen en niet andersom zoals in de klassieke lespraktijk vanaf de 19e eeuw gangbaar werd. En rekening houden met hoe je motoriek het meest effectief traint en hoe je je op een goede manier kunt focussen. Maar ook het breed aanleren van muziek; zowel auditief, creatief als cognitief en begrijpend. Op deze manier wordt bovendien duidelijk waar de leerling goed in is, wat hij leuk vindt en wat hij kan ontwikkelen. Zo kun je als docent steeds beter aansluiten.

Zorg dat je je goed profileert

Niets is zo demotiverend als een ongeïnteresseerde of verzuurde docent. Belangrijk is dus het plezier van de leraar zélf, en besef van zijn eigen voorkeursstijl van lesgeven. Misschien wil een docent liever niet improviseren of popliedjes spelen, of wil hij absoluut geen klassieke muziek spelen. Zorg in elk geval dat je je als docent zodanig profileert zodat je de ‘juiste’ leerlingen aantrekt en de juiste verwachtingen wekt. De ‘kampvuurgitarist’ kiest dan voor een docent die hem kan helpen en zo ook degene die specifiek voor klassieke muziek kiest zonder improvisatie.

Bouwstenen voor een bloeiende lespraktijk

In mijn boek Hoe je als muzikant een bloeiende lespraktijk opbouwt reik ik vanuit het sleutelbegrip ‘co-creativiteit’ handvatten aan voor het vormgeven van lespraktijken. Maar het laatste woord is er zeker niet over gezegd. Ik zie het boek als een impuls voor verdere discussie en kennisopbouw. Want eigenlijk kunnen we nog veel meer te weten komen over ons muziekonderwijs. Hoe ervaren docenten hun lessen? Wat vinden cursisten van hun muzieklessen? Wanneer werkt welke aanpak en wanneer niet? Verder onderzoek is mijns inziens dus zeer welkom, evenals een instrument- overstijgende uitwisseling van ervaringen en ideeën. Met de uitkomsten kunnen we het gesprek over de verdere ontwikkeling van effectief muziekonderwijs, over onze visie, methodieken en toetsing verder verdiepen.

Meer informatie over het boek

Het bericht Lesgeven? Een kwestie van samenwerken! verscheen eerst op Floor Wittink.

“Op een dag ziet een arme boer een schitterend gouden ei liggen in het nest van zijn lievelingskip. Aanvankelijk denkt hij dat het niet echt is. Vlak voordat hij het wil weggooien bedenkt hij zich en neemt het mee om het nader te bekijken. Het ei blijkt van zuiver goud! De boer kan het maar niet geloven. Zijn verbazing wordt nog groter wanneer hij de volgende dag dezelfde ontdekking doet. Elke dag rent hij hij, zodra hij wakker wordt, weer naar het nest en steeds weer vindt hij het gouden ei. Hij wordt enorm rijk en het lijkt te mooi om waar te zijn. Maar niet alleen zijn rijkdom, ook zijn hebzucht en ongeduld worden groter. Het valt hem steeds zwaarder de volgende dag af te wachten en uiteindelijk besluit hij de kip te slachten om de eieren er allemaal tegelijk uit te halen. Maar in de kip is geen gouden ei te bespeuren. En vanaf nu zal hij er ook nooit meer één aantreffen. De boer heeft de kip die hem de gouden eieren leverde om zeep geholpen.”

Volgens Stephen Covey laat de fabel zien dat effectiviteit afhankelijk is van twee factoren namelijk het geproduceerde (de gouden eieren) en het productiemiddel (de kip). Tussen deze factoren moet een goede balans zijn om succesvol te zijn in je organisatie.

Ik dacht aan de toepassing van deze fabel in het lesgeven. De gouden eieren zijn de prestaties van de leerling. De leerling zelf is natuurlijk het productiemiddel. Een blije kip is enthousiast over het musiceren, heeft zin om naar les te gaan en weet hoe hij zelf goed kan oefenen.

Hoeveel tijd en aandacht gaat er in lessen naar de prestaties en hoeveel naar de leerling? Zouden wij als docent de kip nog wel eens vergeten als we gefocust zijn op de resultaten? Denkende dat de kip wel voor zichzelf zorgt? Of in de veronderstelling dat de gouden eieren de kip dusdanig blij zullen maken dat ze verder niets nodig heeft?

Vlak voor een uitvoering leggen we bijvoorbeeld als vanzelf de nadruk op prachtige gouden eieren. We repeteren hard en moedigen aan thuis vooral goed te oefenen, want niemand wil een slecht figuur slaan op het podium. Ook wij als docent niet. Op zich is dat een natuurlijk proces, maar in onze gedrevenheid kunnen we misschien ook vergeten aan de leerlingen te vragen hoe ze zit eigenlijk voelen. Hebben ze er zin in? Vinden ze het lastig om thuis te oefenen? Hebben ze zelfvertrouwen? Is er goede samenwerking?
Deze aandacht voor de kip draagt bij aan een plezierige uitvoering, die dan bovendien nog beter gaat.

Het mooie van zo’n metafoor is dat het met een frisse blik laat kijken naar jezelf. Ik denk zelf dat ik veel aandacht heb voor de kip, ik ben een kip-georiënteerde docent zeg maar. Als de leerling niet blij is dan moet daar ogenblikkelijk wat aan gedaan worden als ik mijzelf chargeer. Dat vergt geduld en het los kunnen laten van mijn lesprogramma. Ik ben er trots op dat ik dat kan en daarin bovendien de relatie met de eieren weet te leggen. Maar soms is loslaten beter, laat die kip maar even scharrelen. Hij moet ook leren zijn eigen keuzes te maken, onafhankelijk te worden en daarin zelfvertrouwen ontwikkelen.

Daarentegen kan een te eenzijdige nadruk op de eieren tot gevolg hebben dat er rationeel wordt lesgegeven. Met veel aandacht voor de juiste nootjes en techniek en weinig ruimte voor de ideeën van de leerling. Met als gevolg spanning bij de leerling of alle nootjes goed gespeeld worden, of juist een bore-out.

Zo zijn er valkuilen voor de docent die te weinig aandacht overhoudt voor de kip of juist de eieren. Het gaat uiteindelijk om de balans.

Heel toevallig luister ik al schrijvende naar een opname van een concert van Sarah Vaughan in Berlijn op YouTube. Na de eerste song te hebben gezongen stelt ze haar trio voor. Misschien zit ze midden in een tournee waarin ze in elk land weer met andere musici samenspeelt, want ze maakt meteen van de situatie gebruik om zichzelf aan haar medespelers voor te stellen: “O yeah, my name is Sarah Vaughan” en ze loopt met uitgestrekte hand op de pianist af. “How do you do?” Vervolgens loopt ze op de bassist af (“Hi how do you do?” gevolgd door de drummer (“I know you, how you do sir?”). Ze moeten vervolgens over hun instrument heen hangend ook elkaar een hand geven: “Gus that’s Ed” “Fine, good…now that we all know another, let’s get on with it”!

Mijn eerste gedachte is dat het toch heel anders samenspeelt als deze beroemde zangeres aandacht heeft voor haar kippen en niet alleen voor de eieren.

Het bericht De kip met de gouden eieren verscheen eerst op Floor Wittink.